ISTORIJA SLOBODNOG ZIDARSTVA

Istorija slobodnog zidarstva

Tražite i naći ćete, ištite i daće vam se, kucajte i otvoriće vam se

Masonski život je zasnovan na ljubavi, čovečnosti, pravičnosti i istini. Pripadnici bratstva Slobodnih Zidara mogu biti samo slobodni i časni ljudi na dobrom glasu. Odani i verni svojoj Otadžbini, smatraju svojom dužnošću da brane njenu samostalnost i slobodu, a rukovodeći se slobodnozidarskim načelima, doprinose blagostanju celog čovečanstva. Masonska pitanja ne raspravljaju u profanim krugovima, braneći nepovredivost Bratstva od svakoga ko mu ne pripada i dužni su da budu verni i odani zakonima svoje Lože.  

Slobodnozidarska zajednica izučava drevne tradicije, jezikom simbola i alegorija, sabirajući saznanja i spoznaje za svakog slobodnog i verujućeg čoveka, koji radi na izgradnji sebe, prvo kao na grubom, ne obrađenom kamenu, trudeći se da ga obradi u savršenu kocku, koji će kroz humane i duhovne kvalitete biti ugrađen u čvrstu građevinu Hrama čoveka do čovečnosti. 

Kraljevska umetnost je drugo ime za masoneriju. Taj naziv Slobodno zidarstvo je dobilo ne samo što se veruje da je uobličeno od kraljevskih ruku Solomonovih, već zbog dostojanstva i veličanstva principa koje proučava. Kako je umetnost ljudski proizvod koji ima cilj da stimuliše Um i Duh preko ljudskih čula, onda je lako povezati delovanje slobodnozidarsko sa ovom odrednicom. Ako napredovanje Masona ne počne sa dna njegovog duha i sagledavanja sopstvenih misli, on ne postaje Majstor Kraljevske umetnosti, već običnan zanatlija, koji tuđe ideje pretvara u rad bez shvatanja suštine i razumevanja vrednosti koje su skrivene. 

Organizacija Slobodnih Zidara vekovima zaokuplja pažnju brojnih istraživača i radoznale javnosti. U obimnoj literaturi, koja je nastala radom različitih autora iz celog sveta, onih iz takozvanog profanog sveta i onih koji odlično poznaju ovu tematiku, te samih pripadnika masonskih organizacija, može se, vrlo često primetiti neslaganje i polarizacija o vremenu nastanka i načinu rada ove organizacije.

Međutim, svi autori sa punom argumentacijom ističu vreme i način nastanka moderne, to jest spekulativne, intelektualne masonerije. Rodila se ujedinjenjem četiri lože u Engleskoj 24. juna 1717. godine, na dan Roždestva Sv. Jovana Preteče i Krstitelja , te je tako stvorena i započela rad Velika loža Engleske. Ovaj događaj se uzima kao formalni preobražaj radne u spekulativnu masoneriju. 

Ne može se sa sigurnošću predstaviti istorijski uticaj ili tragovi uticaja svih učenja, mitova, kultova i škola, to jest, tajnih i mističnih društava, tokom vekova, na rad i postojanje moderne masonerije, a naročito na njen ritualni rad, ali se mora pomenuti. Mnogi autori tvrde da se moderna masonerija i njena suština, simbolika njenog učenja i kvalifikovanje ciljeva oslanja na simboliku Mitraizma, Rimskih kolegija, Eleuzinski mit, Pitagorinu školu, Alhemičare, Kabalu, Talmud, Rozenkrojcere, Templare, Iluminate i druga tajna i mistična društva i škole. Jedna od najčešćih priča je ona, koja se odnosi na Solomonov Hram, koji su gradili fenički i sirijski graditelji, odakle i počinje masonstvo sa brojnim tajnim znanjima. Tek je Andersonova „Knjiga Konstitucije“ utrla put funkcionisanju savremenih masonskih loža, a sastoji se iz tri dela: Istorije masonerije, Dužnosti i Propisa.

Najčešće prihvaćena teorija među istraživačima govori da slobodno zidarstvo potiče od srednjovekovnih gildi operativnih masona. Prema toj teoriji, postojale su tri faze u razvoju masonerije: počelo se od loža strogo operativne masonerije (Britanska ostrva, do XIV veka), nastavilo sa ložama operativnih masona u čije su bratstvo primani i oni koji nisu bili zidari (Škotska, oko 1600). godine. Pravi zidari, odnosno zidari po profesiji, su postajali manjina, dok nisu potpuno iščezli. Zadržala se njihova simbolika, poput uglomera, šestara i drugih alata, dok su u trećoj fazi lože bile čisto spekulativne (postoje zapisi od 1641. godine u Engleskoj). 

Slobodno zidarstvo se iz Britanije proširilo na mnogo drugih zemalja Evrope, pa i sveta (u početku se većinom radilo o britanskim i drugim kolonijama). Do 1730. osnovane su lože u  Holandiji, Francuskoj, Španiji, Austrijskom carstvu, Italijanskim i Nemačkim državama, a 1730. godine  u SAD ujedinjenjem loža iz tri provincije (Njujork, Nju Džersi i Pensilvanija). Uporedo sa osnivanjem muških loža, kako i predviđa Andersonova konstitucija, pojavljuju se tragovi ženske masonerije, to jest,  takozvane adaptivne lože, rezervisane za žene, koje su dozvoljavale pristup muškarcima. 1774. godine, Veliki Orijent Francuske je priznao postojanje ovih loža, smatrajući ih pravim i priznatim u duhu masonske Konstitucije. Ove lože su se vremenom širile izvan Francuske, posebno na severnoamerički kontinent, bez obzira što Stare dužnosti Andersenove konstitucije nisu priznavale prijem žena u savez Slobodnih zidara. Prva ženska loža je formirana u Velikoj Britaniji 1908. godine, koja je imala muškarca za Velikog Majstora, ali njegove naslednice su bile žene i muškarcima od tada nije bio dozvoljen pristup.

Kada se radi o Srbiji i Beogradu, prvi indirektni tragovi Slobodnozidarskih loža, pojavljuju se u memoarima pisaca sa kraja osamnaestog veka. Bez obzira što nema direktne arhivske građe, zna se da je u Beogradu krajem tog veka, postojala radionica na turskom jeziku, ali su članovi bili i istaknuti srpski prvaci. Smatra se da je prva loža na ovim prostorima osnovana u Petrovaradinu 1785. godine pod nazivom “Probitas”. Ideja za osnivanje ženske masonske lože u Srbiji, datira od 1994. godine kada je pod zaštitom Velike Ženske Lože Francuske formiran beogradski trougao sa nazivom “Ruža Vetrova”

U svetlu novih dešavanja na tlu Srbije i širenja slobodnozidarske misli, formirana je u Novom Sadu, 20. oktobra 2019. godine Velika Mešovita Loža Harmonija. Tog dana, uz blagonaklonost Velikog Arhitekte svih svetova, 33 Sestre su krenule stazama slobodnih zidara. Velika Mešovita Loža Harmonija broji preko 120 članova, nezavisna je i autonomna, otvorena za saradnju sa svim masonskim obedijencijama sveta. 

Danas, na kugli zemaljskoj ima preko dve stotine Velikih Loža i Velikih Orijenata, ali se ne može sa sigurnošću navesti tačan broj Slobodnih Zidara, mada se procenjuje da je njihov broj oko šest miliona.

Brat D.T.